Thái Nguyên: Doanh nghiệp “đánh bạc” với chè!
Người viết: Administrator   
28/03/2008
Thái Nguyên: Doanh nghiệp “đánh bạc” với chè!

 

Người dân Thái Nguyên thích bán chè nguyên liệu cho tư thương hơn cho các nhà máy.

Giá chè xuất khẩu năm 2007 tăng 40% so với năm 2006. Song, thay vì mừng, các doanh nghiệp chè tại Thái Nguyên - vùng chè lớn thứ hai toàn quốc với tổng diện tích 16.641 ha, sản lượng 130 ngàn tấn búp tươi/năm lại đang dở khóc. Ngay chính giữa vụ chè, hầu hết các dây chuyền sản xuất phải “đắp chiếu”, nhiều doanh nghiệp ngậm ngùi từ bỏ chè..

Cốc mò, cò xơi”

Không thể tranh mua được nguyên liệu với tư thương”, ông Nguyễn Quốc Khánh, Giám đốc Công ty TNHH chè Sông Cầu bức xúc. Là doanh nghiệp chè nhà nước duy nhất tại tỉnh Thái Nguyên, công ty có vùng nguyên liệu ổn định từ năm 1962, với gần 400ha thuộc các xã Khe Mo, Hóa Thượng, Hóa Trung, huyện Đồng Hỷ. Đây là vùng chè được nhà nước đầu tư, trên cơ sở nông trường chè, vùng nguyên liệu tập trung, người dân có kinh nghiệm sản xuất và trình độ khoa học kỹ thuật.

Nhiều hộ dân quanh vùng cũng được công ty đầu tư kinh phí phân bón và thuốc trừ sâu, bao tiêu toàn bộ sản phẩm. Năm 2007, người dân đã nhận hơn 1 tỷ đồng từ công ty, tuy nhiên đến khi thu hái thì lại không chịu bán chè cho công ty.

Ông Khánh rầu rĩ nói: “Việc nhu cầu chè tại Trung Quốc tăng đột biến, tư thương thu mua hàng bán sang Trung Quốc giá cao, bất chấp phẩm cấp chè, không những “giết” doanh nghiệp mà còn “giết” cả vùng chè. Trước đây, người dân tuân thủ quy trình chăm sóc, thu hái theo tiêu chuẩn 1 tôm 2 lá thì nay dùng liềm cắt, cốt để bán được nhiều mặc dù biết rõ sẽ làm tổn hại đến sự phát triển của cây chè. Mặc dù công ty đã nâng giá thu mua cao hơn giá thị trường cho chè thu hái đúng tiêu chuẩn nhưng người dân vẫn không “động lòng”, bởi lẽ bán cho tư thương, người dân còn trốn được nợ của công ty.

May mà công ty có 3 dây chuyền sản xuất nên túc tắc hoạt động chế biến chè Nhật, chè xanh, chứ nếu chỉ có dây chuyền chè đen thì chỉ còn cách “treo niêu” như tình trạng hiện thời của đa số các doanh nghiệp”. Theo như vụ chè năm 2006, chè qua chế biến công nghiệp trên toàn tỉnh xấp xỉ 12 ngàn tấn, thì năm nay tư thương đã thu lãi trên 12 tỷ đồng từ mua chè sơ chế của dân, với mức lãi bình quân 1.000 - 2.000 đồng/kg.

Thực tế, tình trạng tranh mua nguyên liệu gay gắt của tư thương đã diễn ra từ nhiều năm nay. Hiện, toàn tỉnh Thái Nguyên có 31 doanh nghiệp và cơ sở sản xuất chè tập trung chủ yếu tại các huyện nhiều chè: Định Hóa, Đại Từ, Phổ Yên, Phú Lương…, việc cấp phép thiếu quy hoạch đã phá vỡ sự cân đối vùng nguyên liệu, đẩy các công ty chế biến lao đao về khối lượng và chất lượng nguyên liệu. Đây mới là nguyên nhân chính của việc tranh mua, tranh bán, ép giá sản phẩm. Ông Khánh cho biết, nếu như trước đây, chè nguyên liệu của huyện Đồng Hỷ chỉ đủ cung cấp cho Nhà máy chè Sông Cầu, nay đã có thêm 5 nhà máy và hàng chục cơ sở chế biến thủ công và bán thủ công hoạt động tại huyện cùng tham gia thu mua nguyên liệu để sơ chế. Do thiếu nguyên liệu, các nhà máy phải chấp nhận mua chè chất lượng thấp và chè không an toàn.

Xuất khẩu chè: Rủi may ngang đánh bạc

Trừ sâu hại chè bằng bẫy dính trong sản xuất chè an toàn tại vùng chè Tân Cương.

Bà Đỗ Thị Đức Lý, Giám đốc Công ty cổ phần chè Tân Cương - Hoàng Bình cho biết: “Sản phẩm chiến lược của công ty là chè xanh đặc sản chế biến từ vùng chè nổi tiếng Tân Cương, hiện chiếm 40% sản xuất của công ty. Tại vùng chè này nông dân liên kết chặt chẽ với doanh nghiệp, chỉ tập trung làm chè an toàn, chất lượng cao, bán cho nhà máy với giá cao (lên tới 40 ngàn đồng/kg búp tươi, hơn gấp 10 lần các vùng nguyên liệu khác).

Sản phẩm chè đen xuất khẩu trên dưới 3 ngàn tấn/năm, song dây chuyền chế biến công suất 10 - 15 tấn búp tươi/ngày phải “đắp chiếu” trong suốt cả vụ chè năm nay, vì không thể mua tranh được nguyên liệu với tiểu thương”. Bà Lý tính toán, dù mặt hàng chè đã được ưu đãi mức thuế suất bằng 0, song doanh nghiệp phải đóng thuế thu nhập 10%, có tăng giá thu mua cũng không thể cạnh tranh được với tư thương đến thu gom tận nhà dân. Hàng năm, sau vụ chè (từ tháng 6 đến tháng 10), nhà máy trữ khoảng 400 tấn để xuất dần theo các hợp đồng, năm nay chưa hết vụ đã không còn dù một cọng nhỏ, toàn bộ 2 ngàn tấn hàng xuất khẩu từ đầu vụ đến nay đều thu gom từ Yên Bái, Phú Thọ, Tuyên Quang. Hầu hết các doanh nghiệp không thể chủ động nguồn hàng nên không dám ký kết những hợp đồng lâu dài, hợp đồng với số lượng lớn.

Giá chè xuất khẩu hiện đạt trên 1.700 USD/tấn, cao nhất từ trước đến nay, nhưng các doanh nghiệp chè tại vùng chè lớn nhất nhì cả nước lại lâm vào cảnh thất bát. Đó là hệ quả của mối liên kết lỏng lẻo giữa doanh nghiệp và nông dân. Bên cạnh đó, chất lượng thiếu ổn định và dư lượng thuốc trừ sâu quá lớn cũng là nỗi lo lắng thường trực của các doanh nghiệp đối với mỗi chuyến hàng. Bà Lý tâm sự, chỉ khi nào được đối tác trả tiền thì mới thở phào vì đợt hàng trót lọt. Đáng buồn là công ty không thể áp dụng được mô hình sản xuất và mối liên kết như ở Tân Cương với các nơi khác bởi lẽ theo tập quán canh tác, các vườn chè quá manh mún, không thể quản lý được vùng nguyên liệu.

Xác định hướng phát triển lâu dài, công ty đã có đề án đầu tư khu du lịch sinh thái chè trên diện tích 117ha tại khu vực phía Nam hồ Núi Cốc, tổng vốn 125,6 tỷ đồng. Ngoài mục đích chủ động vùng nguyên liệu chè sạch, công ty còn hướng tới thay đổi thói quen canh tác của người làm chè Thái, tạo cho người dân ý thức tự giác trồng và sản xuất, chế biến chè an toàn. Song, 3 năm đã trôi qua, sau rất nhiều động thái thúc giục của doanh nghiệp, ngày 19-6-2007, UBND tỉnh Thái Nguyên mới có văn bản giao cho các ngành chức năng nghiên cứu “để đề xuất với UBND tỉnh xem xét, quyết định việc có thực hiện dự án này được hay không?”!

Theo Trung tâm Xúc tiến thương mại và du lịch Thái Nguyên, dự kiến từ năm 2008 Thái Nguyên sẽ thành lập sàn giao dịch chè đầu tiên ở phía Bắc, đặt tại TP Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên. Sàn giao dịch sẽ được tổ chức thường xuyên nhằm làm đầu mối giữa người mua - người bán, tổ chức đấu giá các lô chè tốt, giống chè ngon, đặc biệt là chè Tân Cương và chè Trại Cài, đặc sản của chè Thái.

Tại Đại hội Hội chè tỉnh Thái Nguyên lần thứ nhất vừa được tổ chức vào trung tuần tháng 9 vừa qua, ông Nguyễn Kim Phong, Chủ tịch Hiệp hội Chè Việt Nam lo ngại chè Thái bên cạnh chất lượng vượt trội so với chè trong toàn quốc nhưng vẫn có quá nhiều sản phẩm chè xấu. Chè không chỉ độc bởi dư lượng thuốc trừ sâu mà còn nhiễm bẩn bởi quá trình sản xuất, chế biến.

Ông Phong cũng nhấn mạnh, con đường duy nhất để chè có thị trường bền vững và bán được giá cao là sản xuất chè an toàn, Thái Nguyên phải dựng được rào cản để ngăn chặn sản phẩm không đủ chất lượng. Sản xuất, chế biến chè an toàn, chất lượng cao cũng được Hội chè Thái Nguyên xác định là nhiệm vụ hàng đầu. Tuy nhiên, thói quen canh tác của người dân không thể thay đổi ngày một ngày hai. Điều đó khiến các doanh nghiệp vẫn sẽ còn phải tiếp tục “đánh bạc với chè” dài dài...

Cập nhật ( 30/07/2009 )